ფაქტორინგი მიმწოდებელს საშუალებას აძლევს, ინვოისის გადახდამდე მიიღოს თანხა. საქართველოს ახალი კანონი „ფაქტორინგის შესახებ“ ამ დაფინანსების მეთოდის, დასაშვები ფაქტორების, მოთხოვნების გადაცემისა და რეგისტრაციის, მოვალის შეტყობინებისა და თანხის ამოღების საკანონმდებლო ჩარჩოს ადგენს. კანონი 2026 წლის 1 აპრილს იქნა მიღებული. 2026 წლის 19 აგვისტოს საქართველოს ეროვნულმა ბანკმა (სებ) დაადასტურა, რომ ჩარჩო 2027 წლის 1 იანვრიდან ამოქმედდება და განაცხადა, რომ ფაქტორინგული პლატფორმების ზედამხედველობის ჩარჩოზე მუშაობს.

ამოქმედების დებულება ძირითად ჩარჩოს კანონის დანარჩენი ნაწილისგან განასხვავებს: 1–32-ე მუხლები 2027 წლის 1 იანვრიდან ამოქმედდება, ხოლო სხვა დებულებები გამოქვეყნებისთანავე, 2026 წლის აპრილში ამოქმედდა. 2026 წლის 7 ოქტომბრის მდგომარეობით, ფაქტორინგის ძირითადი წესები მიღებულია, თუმცა ჯერ არ მოქმედებს. სებ-ის 2026 წლის 4 სექტემბრის საკონსულტაციო ვადა საბოლოო წესების გამოცემის ვადას არ წარმოადგენდა. კანონის 33-ე მუხლის მე-3 პუნქტი სებ-ს ჩარჩოს 2027 წლის 1 იანვარს ამოქმედებიდან 9 თვემდე ვადას აძლევს ჩამოთვლილი განმახორციელებელი აქტების გამოსაცემად; ამიტომ ყველა დეტალური წესი აუცილებლად 1 იანვრამდე არ უნდა იყოს მიღებული. გადაამოწმეთ მოქმედი აქტები მათი გამოცემის კვალდაკვალ და კონკრეტულ გარიგებაზე დაყრდნობამდე. ცალკე გარდამავალი წესით, პირი, რომელიც შესაბამის საქმიანობას უკვე ახორციელებდა (კომერციული ბანკის, მიკრობანკისა და მიკროსაფინანსო ორგანიზაციის გარდა), შესაბამისი სებ-ის სარეგისტრაციო აქტის ამოქმედებიდან 90 კალენდარული დღის განმავლობაში წარადგენს დოკუმენტებს და სებ-ის გადაწყვეტილებამდე შეუძლია საქმიანობის გაგრძელება; ვადის გამოტოვების ან უარის შემთხვევაში საქმიანობა უნდა შეწყვიტოს.

რომელ ბიზნესებზე შეიძლება გავრცელდეს კანონი

კანონი ეხება კომპანიებს, რომლებიც საქონელს ან მომსახურებას ბიზნესკლიენტებს აწვდიან, მათ შორის ინტელექტუალურ საკუთრებასთან დაკავშირებულ პროდუქტებს ან უფლებებს. ის ასევე მნიშვნელოვანია იმ მოვალეებისთვის, რომელთა ინვოისები შეიძლება დათმობის საგანი გახდეს, ბანკებისა და სხვა დასაშვები ფაქტორებისთვის, ფაქტორინგული საქმიანობის დაწყების მსურველი კომპანიებისა და ახალი ბაზრის შემფასებელი ინვესტორებისთვის.

კანონი ვრცელდება ძირითადი საქონლის მიწოდების ან მომსახურების ხელშეკრულებიდან წარმოშობილ მოკლევადიან მოთხოვნებზე. „მოკლევადიანი“ ნიშნავს, რომ მოთხოვნის გადახდის ვადა მისი წარმოშობიდან ერთ წელს არ უნდა აღემატებოდეს. შრომითსამართლებრივი ურთიერთობებიდან წარმოშობილი მოთხოვნები დებიტორული დავალიანების კანონით განსაზღვრულ ცნებაში არ შედის, რადგან ამ კანონის მიზნებისთვის მომსახურება შრომით ურთიერთობებს არ მოიცავს. ცალკე, პირადი ან საოჯახო მეურნეობის საჭიროებისთვის საქონლის მიწოდებიდან ან მომსახურების გაწევიდან წარმოშობილი მოთხოვნის დათმობა, ზოგადად, დაუშვებელია, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ამ საქონლით ვაჭრობა ან მომსახურების გაწევა მოთხოვნის დამთმობი მხარის სამეწარმეო საქმიანობის ნაწილია. ფაქტორინგის გარიგება უბრალოდ ნებისმიერი ვალის გაყიდვა ან სესხისთვის სხვა სახელის დარქმევა არ არის.

ფაქტორინგის განხორციელება მხოლოდ განსაზღვრულ ფაქტორებს შეუძლიათ

კანონი დასაშვებ ფაქტორებად ასახელებს კომერციულ ბანკებს, მიკრობანკებს, მიკროსაფინანსო ორგანიზაციებსა და სებ-ში რეგისტრირებულ ფაქტორინგულ კომპანიებს. ფაქტორინგული კომპანია უნდა იყოს შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება ან სააქციო საზოგადოება და ექვემდებარება სებ-ის რეგისტრაციასა და ზედამხედველობას. მას საქმიანობის მთელი პერიოდის განმავლობაში უნდა ჰქონდეს სულ მცირე 300 000 ლარის განაღდებული კაპიტალი; საკუთარი კაპიტალიც სულ მცირე 300 000 ლარს უნდა შეადგენდეს. ფაქტორინგულ კომპანიას ასევე უნდა ჰქონდეს სამეთვალყურეო საბჭო. კანონი კომერციულ ბანკებს, მიკრობანკებს, მიკროსაფინანსო ორგანიზაციებსა და მათთან ურთიერთდამოკიდებულ პირებს ფაქტორინგულ კომპანიაში წილობრივ მონაწილეობას უკრძალავს. მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“–„გ“ ქვეპუნქტებით განსაზღვრული სუბიექტების გარდა, მე-9 მუხლის პირველი პუნქტი სებ-ში ფაქტორინგულ კომპანიად რეგისტრაციას სავალდებულოდ ადგენს იმ პირისთვის, რომელსაც მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულების საფუძველზე დროის ნებისმიერ მონაკვეთში ერთდროულად სულ მცირე ხუთ დებიტორულ დავალიანებაზე აქვს მოთხოვნის უფლება. მე-9 მუხლის მე-5 პუნქტი გამონაკლისად განსაზღვრავს საწარმოს რეორგანიზაციასთან, შერწყმასთან ან „რეაბილიტაციისა და კრედიტორთა კოლექტიური დაკმაყოფილების შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე დებიტორული დავალიანების გადაცემასთან დაკავშირებულ შემთხვევებს; სებ-ს შეუძლია გარიგების სპეციფიკისა და შინაარსის მიხედვით სხვა გამონაკლისიც დაადგინოს. ეს კანონით დადგენილი სავალდებულო ზღვარია და არა მხოლოდ საკითხი, რომელიც პირმა უნდა შეაფასოს. ხუთზე ნაკლები მოთხოვნის არსებობა თავისთავად ფაქტორინგის ნებართვას არ ნიშნავს; სხვა მოქმედი მოთხოვნებიც გადაამოწმეთ.

მნიშვნელოვანი წილის შეძენამდე ინვესტორმა უნდა შეამოწმოს შესაფერისობის მოთხოვნები და სებ-ის თანხმობის პროცედურა. კანონის მიხედვით, „მნიშვნელოვანი წილი“ მოიცავს კაპიტალში ან ხმის უფლების მქონე წილში/აქციებში 10%-ზე მეტ მონაწილეობას, აგრეთვე მნიშვნელოვანი გავლენის ან კონტროლის შესაძლებლობას. ცალკე, მე-10 მუხლის მე-7 პუნქტი სებ-ში წინასწარ განაცხადის შეტანას, მოთხოვნილ დოკუმენტაციასა და თანხის წარმომავლობის შესახებ ინფორმაციას ითხოვს, თუ დაგეგმილი შეძენის შედეგად შემძენის ან მისი ბენეფიციარი მესაკუთრის პირდაპირი ან არაპირდაპირი მონაწილეობა კაპიტალში ან ხმის უფლების მქონე წილში/აქციებში 10%-ს ან 50%-ს გადააჭარბებს. მხოლოდ მნიშვნელოვანი გავლენის ან კონტროლის შესაძლებლობა, თუ წილობრივი ზღვარი არ გადაილახა, ამ კონკრეტული განაცხადის ვალდებულებას ავტომატურად არ იწვევს. სებ განაცხადს 30 კალენდარული დღის ვადაში განიხილავს; განაცხადის წარუდგენლობის ან დასაბუთებული უარის მიუხედავად შეძენის შემთხვევაში გარიგება ბათილია.

ფაქტორინგულ კომპანიას მხოლოდ ფაქტორინგისა და მასთან დაკავშირებული მომსახურების გაწევა შეუძლია. მას ეკრძალება ფიზიკური ან იურიდიული პირებისგან დეპოზიტების მიღება და დაბრუნებადი ფულადი სახსრების მიღება, გარდა კომპანიის პარტნიორებისა და ფინანსური ინსტიტუტებისა (მათ შორის, უცხო ქვეყნის ფინანსური ინსტიტუტისა). დაბრუნებადი ფულადი სახსრების შეზღუდვას კანონით განსაზღვრული გამონაკლისებიც აქვს, მათ შორის, ფასიანი ქაღალდების საჯარო შეთავაზება, „ფასიანი ქაღალდების ბაზრის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული გათვითცნობიერებული (გამოცდილი) ინვესტორისთვის ფასიანი ქაღალდების კერძო შეთავაზება და სებ-ის მიერ განსაზღვრული შემთხვევები. ეს საკითხები მნიშვნელოვანია, როცა უცხოელი ინვესტორი ფაქტორინგულ კომპანიაში წილის შეძენას ან მისთვის დაფინანსების მოძიებას გეგმავს.

სებ-ის 2026 წლის 19 აგვისტოს ოფიციალური შეჯამების თანახმად, ფაქტორინგის გარიგებები სებ-ის წესებით რეგისტრირებული ფაქტორინგული პლატფორმის მეშვეობით უნდა განხორციელდეს. კანონი ასევე კრძალავს, რომ ფაქტორინგული პლატფორმის მფლობელი იმავდროულად ფაქტორი იყოს. პლატფორმის რეგისტრაციისა და გამოყენების მოთხოვნები საბოლოო წესებში გადაამოწმეთ.

ლიცენზირების, პლატფორმის, ანგარიშგებისა და ზედამხედველობის ზუსტი პროცედურები სებ-ის განმახორციელებელ წესებზეა დამოკიდებული. უცხოურმა მშობელმა კომპანიამ, ფონდმა ან ჯგუფის კომპანიამ არ უნდა ივარაუდოს, რომ საქართველოში ფაქტორად საქმიანობისთვის საკმარისია კომპანიის ზოგადი რეგისტრაცია ან საზღვარგარეთ არსებული ფინანსური ლიცენზია.

მოთხოვნის გადაცემისთვის რეგისტრაცია გადამწყვეტია

ახალი კანონი საჯარო რეესტრში ფაქტორინგის რეესტრის შექმნას ითვალისწინებს. სარეგისტრაციო განაცხადს მიმწოდებლის ნაცვლად ფაქტორი წარადგენს. გადაცემულ მოთხოვნაზე ფაქტორის საკუთრების უფლება მოთხოვნის დათმობის რეგისტრაციის მომენტიდან ძალაში შედის. კანონის მიზნებისთვის რეგისტრაციის თარიღი მოთხოვნის გაყიდვის თარიღადაც ითვლება.

წერილობით ფაქტორინგის ხელშეკრულებაში უნდა განისაზღვროს მხარეები და მოთხოვნა, ფაქტორინგის სახე და რეგრესის პირობები, განმარტებული იყოს ანაზღაურება და თანდართული იყოს ძირითადი ხელშეკრულება და ინვოისი ან მოთხოვნის არსებობის დამადასტურებელი სხვა შესაბამისი დოკუმენტი. მოთხოვნის დამთმობმა მოვალეს წერილობით, დათმობიდან არაუგვიანეს მომდევნო სამუშაო დღისა, უნდა აცნობოს და მიაწოდოს ფაქტორისთვის გადახდისთვის საჭირო ინფორმაცია. კანონის თანახმად, შეტყობინება მოვალეს ჩაბარებულად ითვლება ფაქტორინგის ხელშეკრულების ფაქტორინგის რეესტრში რეგისტრაციის მომდევნო სამუშაო დღეს. თუ შეტყობინება მოვალის მიერ გადახდამდე ჩაბარდა, თავდაპირველი მიმწოდებლისთვის გადახდა ფაქტორის წინაშე ვალდებულებას არ აუქმებს.

ეს ნიშნავს, რომ ინვოისისა და რეესტრის პროცესი თავად გარიგების ნაწილია. დამფინანსებელმა და მიმწოდებელმა წინასწარ უნდა განსაზღვრონ, ვინ ამოწმებს მოთხოვნის დასაშვებობას, რა დოკუმენტები ადასტურებს მოთხოვნას, ვინ წარადგენს რეგისტრაციის განაცხადს, როდის იგზავნება შეტყობინება და როგორ ხდება გადახდილი ინვოისის რეესტრიდან ამოღება.

რეგრესის გარეშე ფაქტორინგი მიმწოდებლის ყველა რისკს არ გამორიცხავს

კანონი ფაქტორინგს რეგრესის უფლებით ან მის გარეშე უშვებს. რეგრესის უფლების გარეშე გაფორმებული ფაქტორინგისას, ზოგადად, ფაქტორს არ შეუძლია მიმწოდებლისგან თანხის მოთხოვნა მხოლოდ იმის გამო, რომ მოვალე არ იხდის. თუ ხელშეკრულებიდან ნათლად არ ირკვევა, მოქმედებს თუ არა რეგრესის უფლება, კანონის თანახმად გარიგება რეგრესის უფლების გარეშე დადებულად მიიჩნევა.

თუმცა ეს მიმწოდებლისთვის სრული დაცვა არ არის. კანონი მიმწოდებელს გადაცემული მოთხოვნის ნამდვილობასა და ოდენობაზე პასუხისმგებლობას აკისრებს. თუ მოთხოვნა სადავო გახდება, მათ შორის საქონლის ნაკლის გამო, მიმწოდებელი ვალდებულია ფაქტორს გადაუხადოს ფაქტორინგის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა, მაშინაც კი, თუ გარიგება რეგრესის გარეშე ფაქტორინგად იყო აღწერილი. ამიტომ მიმწოდებლებმა ერთმანეთისგან უნდა განასხვაონ მოვალის ჩვეულებრივი საკრედიტო რისკი და შესრულებასთან, ინვოისის ნამდვილობასთან, ურთიერთგაქვითვასა და საკრედიტო ნოტასთან დაკავშირებული დავა.

მოვალეებს შესაბამისი შესაგებლებისა და ურთიერთგაქვითვის უფლებები უნარჩუნდებათ, კანონით დადგენილი პირობების გათვალისწინებით. არსებულ მიწოდების ხელშეკრულებებში უნდა შემოწმდეს შეტყობინების, დავისა და ანგარიშსწორების პროცედურები. პირობა, რომელიც ფაქტორისთვის მოთხოვნის დათმობას კრძალავს ან დამატებით პირობებს აწესებს, ახალი კანონის თანახმად ბათილია; თუმცა ეს არ აუქმებს ნამდვილ ინვოისზე არსებული დავის ან შეთანხმებული ურთიერთგაქვითვის დოკუმენტურად დაფიქსირების საჭიროებას.

რა უნდა გაკეთდეს 2027 წლის 1 იანვრამდე

კომპანიებს, რომლებიც ფაქტორინგის გამოყენებას განიხილავენ, შეუძლიათ წინასწარ შეადგინონ იმ ინვოისებისა და კონტრაგენტების სია, რომელთა დაფინანსებასაც ელიან; გადახედონ არსებულ დათმობის აკრძალვისა და შეტყობინების პირობებს; სტანდარტულად მოამზადონ მიწოდების ან მომსახურების მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტები; და შეაჯერონ ინვოისის თანხა საკრედიტო ნოტებთან ან ურთიერთგაქვითვასთან. მოვალეებმა უნდა განსაზღვრონ, ვინ გადაამოწმებს მოთხოვნის გადაცემის შეტყობინებას და როგორ განახლდება გადახდის ინსტრუქციები ისე, რომ თანხა თაღლითს არ ჩაერიცხოს.

ფაქტორინგის პოტენციურმა მიმწოდებლებმა უნდა გადაამოწმონ სებ-ის რეგისტრაციისა და პლატფორმის წესები, შეაფასონ როგორც განაღდებული, ისე საკუთარი კაპიტალის მოთხოვნები და მმართველობის ვალდებულებები და რეგისტრაციის საკითხი მომსახურების შეთავაზებამდე გაარკვიონ. პირმა, რომელიც ამ კანონის ამოქმედებამდე შესაბამის საქმიანობას უკვე ახორციელებდა, უნდა აკონტროლოს შესაბამისი სებ-ის სარეგისტრაციო აქტის ამოქმედებიდან 90-დღიანი წარდგენის ვადა; სებ-ის გადაწყვეტილებამდე საქმიანობის გაგრძელება შეიძლება, თუმცა განაცხადის დაგვიანების ან რეგისტრაციაზე უარის შემთხვევაში საქმიანობა უნდა შეწყდეს. კანონი ითვალისწინებს ტრანსსასაზღვრო ორფაქტორიან სტრუქტურებს, მაგრამ თითოეული ფაქტორის სტატუსი და არარეზიდენტი მონაწილის დოკუმენტაცია მოქმედი წესებით გადაამოწმეთ.

გარიგების საკონტროლო სია მიმწოდებლებისა და მოვალეებისთვის

ინვოისის გაყიდვამდე მიმწოდებელს შეუძლია თითოეული პაკეტისთვის მოთხოვნასთან დაკავშირებული დოკუმენტების მოკლე საქაღალდე მოამზადოს:

ხელმოწერილი საქონლის მიწოდების ან მომსახურების ხელშეკრულება, ყველა ცვლილებისა და მიწოდების ან მიღება-ჩაბარების აქტის ჩათვლით
საგადასახადო ანგარიშ-ფაქტურა ან, კანონით დაშვებულ შემთხვევაში, უნიკალური იდენტიფიკატორის მქონე ინვოისი
გადასახდელი მიმდინარე თანხა, გადახდის ვადა, ვალუტა და ნებისმიერი საკრედიტო ნოტა, გადახდა ან შეთანხმებული გამოქვითვა
მტკიცებულება, რომ მოთხოვნა დასაშვები ბიზნეს-მიწოდებიდან წარმოიშვა და მოკლევადიანობის მოთხოვნას აკმაყოფილებს
შემოთავაზებული ფაქტორინგის ხელშეკრულება, მათ შორის, მოქმედებს თუ არა რეგრესის უფლება და რა ხდება, თუ მოვალე შესრულებას სადავოდ ხდის
დაგეგმილი რეგისტრაციის განაცხადი, მოვალისთვის შეტყობინების პროცესი და გადახდის რეკვიზიტები

ამ დოკუმენტებს სხვადასხვა დანიშნულება აქვს. ძირითადი ხელშეკრულება გარიგების კომერციულ საფუძველს ადგენს. ინვოისი გადახდის მოთხოვნას განსაზღვრავს. რეესტრის ჩანაწერი გადაცემას კანონით გათვალისწინებულ ძალას ანიჭებს. შეტყობინება კი მოვალეს ატყობინებს, ვის უნდა გადაუხადოს. თუ მათში სახელები, თანხები ან თარიღები ერთმანეთს არ ემთხვევა, გამყიდველმა და ფაქტორმა მოთხოვნის გადაცემამდე შეუსაბამობა უნდა შეაჯერონ.

მოვალეებმა შეტყობინებების გადამოწმების პროცედურა უნდა შექმნან. გადაცემის შესახებ შეტყობინება გადახდის მიმღებს ცვლის, ამიტომ თანამშრომლებმა ინვოისი, გამყიდველი, ფაქტორი და საბანკო რეკვიზიტები მომწოდებელთან უკვე გამოყენებული სანდო საკომუნიკაციო არხით უნდა გადაამოწმონ. მათ შესაძლებლობის შემთხვევაში შესაბამისი სარეგისტრაციო ჩანაწერიც უნდა შეამოწმონ და შეტყობინება და გადამოწმების ჩანაწერი ინვოისთან ერთად შეინახონ. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, თუ კომპანია რამდენიმე დათმობის შეტყობინებას იღებს ან პროექტის მიმდინარეობისას მომწოდებლის დამფინანსებელი იცვლება.

ჰიპოთეტური მაგალითი: გადაუხდელობა და ნაკლის მქონე მიწოდება

დავუშვათ, ქართველმა მიმწოდებელმა შესაბამის ფაქტორს 80 000 ლარის ინვოისი მიჰყიდა მას შემდეგ, რაც კორპორაციულ კლიენტს აღჭურვილობა მიაწოდა. დათმობა დარეგისტრირდა და კლიენტმა საჭირო შეტყობინება მიიღო. თუ კლიენტი გადახდის ვადამდე უბრალოდ გადახდისუუნარო გახდება და თანხას არ გადაიხდის, განსაზღვრავს თუ არა რეგრესის პირობა, შეუძლია თუ არა ფაქტორს მიმწოდებლისგან თანხის დაბრუნების მოთხოვნა. მკაფიოდ შედგენილი რეგრესის გარეშე ხელშეკრულებისას მოვალის ჩვეულებრივი გადაუხდელობის რისკი, ზოგადად, ფაქტორს ეკისრება.

ახლა დავუშვათ, კლიენტი აცხადებს, რომ აღჭურვილობის ნაწილი ნაკლის მქონე იყო და 20 000 ლარს აკავებს. ახალი კანონი მიმწოდებელს გადაცემული მოთხოვნის ნამდვილობასა და ოდენობაზე პასუხისმგებლობას აკისრებს და მოითხოვს, რომ მოთხოვნის სადავოდ ქცევისას, მათ შორის ძირითადი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქონლის ნაკლის გამო, მიმწოდებელმა ფაქტორს გადაუხადოს ფაქტორინგის ხელშეკრულებით განსაზღვრული თანხა. გარიგებისთვის „რეგრესის გარეშე“ სახელის დარქმევა შესრულებასთან დაკავშირებულ ცალკე რისკს არ აქრობს. პირველი ინვოისის დაფინანსებამდე მიმწოდებელმა, ფაქტორმა და მოვალემ უნდა განსაზღვრონ, როგორ აღირიცხება დავები, საკრედიტო ნოტები, ნაწილობრივი მიღება და ურთიერთგაქვითვა. ეს მაგალითი ჰიპოთეტურია და კონკრეტული ხელშეკრულების ან დავის შედეგს არ განსაზღვრავს.

სახელშეკრულებო საკითხები, რომლებსაც ცალკე ყურადღება სჭირდება

რეგრესის პირობები ზუსტად განსაზღვრეთ

ხელშეკრულებაში უნდა განისაზღვროს, შეუძლია თუ არა ფაქტორს მიმწოდებლისგან თანხის მოთხოვნა, თუ მოვალე არ გადაიხდის; ასევე ცალ-ცალკე უნდა ჩამოითვალოს გამყიდველის ის ვალდებულებები, რომლებიც მოთხოვნის ნამდვილობას, დუბლირებულ დათმობას, არასწორ განცხადებას ან ნაკლის მქონე შესრულებას ეხება. თუ მხარეთა შეთანხმებიდან რეგრესის პირობა ნათლად არ ირკვევა, კანონი ნაგულისხმევ წესს ადგენს, თუმცა ნაგულისხმევ წესზე დაყრდნობამ შეიძლება მხარეთა კომერციულ შეთანხმებაზე დავა გამოიწვიოს.

შეინახეთ მოვალის დოკუმენტები და შესაგებლები

მოვალეს შეუძლია ფაქტორს წარუდგინოს ის შესაგებლები, რომლებიც მიმწოდებლის მიმართ ჰქონდა მოთხოვნის გადაცემის შესახებ შეტყობინების მიღებისას. ურთიერთგაქვითვის შეთანხმებასაც შეიძლება მნიშვნელობა ჰქონდეს, თუ ის შეტყობინების ჩაბარების მომენტში მოქმედებდა და უშუალოდ გადაცემულ მოთხოვნას მოიცავდა. მიმწოდებლებმა შესაბამისი კრედიტები და დავები უნდა გაამჟღავნონ. ფაქტორებმა უნდა მოითხოვონ სრული ანგარიშსწორების შეჯერება და განსაზღვრონ შემდგომი საკრედიტო ნოტების, დაბრუნებისა თუ ნაწილობრივი გადახდების დამუშავების პროცესი.

თავიდან აიცილეთ ერთი მოთხოვნის ორჯერ დაფინანსება

ახალი რეესტრი მიზნად ისახავს აჩვენოს, რომელი ფაქტორი ფლობს შესაბამის მოთხოვნას ან მის ნაწილს. კანონი ერთი და იმავე მოთხოვნის რამდენიმე ფაქტორისთვის დათმობას არ უშვებს, გარდა კანონით განსაზღვრული შემთხვევისა, როდესაც სხვადასხვა ფაქტორს მოთხოვნის სხვადასხვა ნაწილზე საკუთრების უფლება ურეგისტრირდება. მიმწოდებელმა თითოეული მოთხოვნის დონეზე უნდა აწარმოოს რეესტრი, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს ინვოისს, მის ნაწილს, ფაქტორს, რეგისტრაციის თარიღს, საკომისიოსა და გადახდის სტატუსს. თანხის ავანსად გაცემამდე ფაქტორმა რეესტრი უნდა შეამოწმოს, ხოლო სრულად გადახდის შემდეგ კანონით დადგენილ ვადაში საკუთრების უფლების შეწყვეტა დაარეგისტრიროს.

შეუთავსეთ ერთმანეთს შეტყობინება, გადახდა და თანხის ამოღება

შეტყობინების მიღების შემდეგ მოვალემ ფაქტორს ძირითადი ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში უნდა გადაუხადოს. ხელშეკრულებაში უნდა ეწეროს, ვინ აგზავნის შეტყობინებას, როგორ ინახება ჩაბარების მტკიცებულება, ვინ აგვარებს თანხის ამოღებას, როგორ ითვლება პროცენტი ან მომსახურების საფასური და ვინ აახლებს საბანკო რეკვიზიტებს. შეტყობინება მხოლოდ არაფორმალურ ელფოსტას არ უნდა ეყრდნობოდეს, თუ მხარეთა ხელშეკრულებებში კომუნიკაციის კონკრეტული არხი ან უფლებამოსილი მიმღებია განსაზღვრული.

კითხვები, რომლებიც ბიზნესს შეიძლება ჰქონდეს

ყველა ინვოისი დასაშვებია?

არა. კანონი ეხება საქონლის ან მომსახურების შესაბამისი ხელშეკრულებებიდან წარმოშობილ მოკლევადიან გადახდის მოთხოვნებს, მათ შორის ინტელექტუალური საკუთრების გადაცემასთან დაკავშირებულ ზოგიერთ მოთხოვნას. შრომითსამართლებრივი მოთხოვნები დებიტორული დავალიანების განსაზღვრებაში არ შედის, რადგან კანონის მიზნებისთვის მომსახურება შრომით ურთიერთობებს არ მოიცავს. პირადი ან საოჯახო საჭიროებისთვის საქონლის მიწოდებიდან ან მომსახურების გაწევიდან წარმოშობილი მოთხოვნები, ზოგადად, არ არის დასაშვები, თუ ამ საქონლის ვაჭრობა ან მომსახურება მოთხოვნის დამთმობის სამეწარმეო საქმიანობის ნაწილი არ არის. კომპანიისთვის საჭიროა მოთხოვნის ბუნების, გადახდის ვადის, დამადასტურებელი დოკუმენტის და ფაქტორის დასაშვებობის შემოწმება.

შეუძლია თუ არა მოვალეს ხელშეკრულებით მოთხოვნის დათმობის აკრძალვა?

კანონის თანახმად, მოვალეს ან მოგირავნეს არ შეუძლია შეზღუდოს კრედიტორის მიერ დებიტორული დავალიანების ფაქტორისთვის გადაცემის უფლება; ასევე, მოვალეს არ შეუძლია კრედიტორს ამ გადაცემასთან დაკავშირებით დამატებითი პირობა დაუწესოს. ასეთი შეზღუდვა ან პირობა ახალი ჩარჩოს ფარგლებში ბათილია. მხარეებმა მაინც უნდა დაიცვან კანონით დადგენილი რეგისტრაციის, შეტყობინებისა და დოკუმენტაციის წესები, ხოლო მოვალეს შეუძლია შეინარჩუნოს შესაგებლები და დასაშვები ურთიერთგაქვითვის უფლებები.

შეუძლია თუ არა უცხოურ ფაქტორს მონაწილეობა?

კანონი ითვალისწინებს ორფაქტორიან სტრუქტურას, რომელშიც მონაწილეობენ საქართველოში რეზიდენტი ფაქტორი და არარეზიდენტი ფაქტორი. ეს არ ნიშნავს, რომ ნებისმიერ უცხოურ ფონდს ან გამსესხებელს საქართველოში ფაქტორინგის განხორციელების ზოგადი ნებართვა აქვს. კონკრეტული სტრუქტურისთვის უნდა შემოწმდეს თითოეული მონაწილის სტატუსი, როლი, რეგისტრაცია და სებ-ის ნებისმიერი წესი.

ვრცელდება თუ არა კანონი 2027 წლამდე დათმობილ ინვოისებზე?

კანონის გარდამავალი დებულების თანახმად, ის არ ვრცელდება კანონის ამოქმედებამდე დებიტორული დავალიანების გადაცემის შემთხვევაზე. ძველი ჩარჩო ხელშეკრულებისა და მოგვიანებით განხორციელებული დათმობის, განახლების ან ცვლილების მიმართ კანონის გამოყენება კონკრეტულ გარემოებებსა და ამოქმედების წესებზეა დამოკიდებული. თარიღები და დოკუმენტები შეამოწმეთ და ნუ ივარაუდებთ, რომ ძველი ძირითადი ხელშეკრულება ყველა შემდგომ გარიგებას ახალი რეჟიმისგან ათავისუფლებს.

მოთხოვნებთან დაკავშირებული ხელშეკრულებების, დაფინანსების დოკუმენტების ან დაგეგმილი ფაქტორინგული საქმიანობის შესაფასებლად დაუკავშირდით Advokato-ს კონსულტაციისთვის ან მოგვწერეთ WhatsApp-ზე: +995 574 355 888.

ეს სტატია ზოგადი ინფორმაციაა და არა ინდივიდუალური იურიდიული რჩევა. 2026 წლის 7 ოქტომბრის მდგომარეობით, ფაქტორინგის ძირითადი წესები 2027 წლის 1 იანვრიდან ამოქმედდება; მათზე დაყრდნობამდე გადაამოწმეთ სებ-ის მოქმედი წესები და გარიგების დოკუმენტები.

ოფიციალური წყაროები

შენიშვნამასალა საინფორმაციო ხასიათისაა და არ წარმოადგენს ინდივიდუალურ სამართლებრივ რჩევას.