„ბიტექსჩეინჯის“ საქმე: სად გადის ზღვარი სებ-ის ზედამხედველობასა და გამოძიებას შორის

Imedi-მ 2026 წლის 9 ოქტომბერს გამოაქვეყნა ეროვნული ბანკის განცხადება „ბიტექსჩეინჯთან“ დაკავშირებულ საკითხზე. განცხადების მიხედვით, სებ-მა საკუთარი მანდატის ფარგლებში პირველადი მოკვლევა ჩაატარა და მასალები შესაბამისი უფლებამოსილების მქონე ორგანოებს გადასცა. ასევე ნათქვამია, რომ ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერი გეგმური შემოწმებისას ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების პრევენციის წესების დარღვევისთვის დაჯარიმდა. მოკლე განცხადება ჯარიმის თანხას, სრულ აქტს ან გასაჩივრების შედეგს არ ასახელებს.

რა შეუძლია ეროვნულ ბანკს

„საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ ორგანული კანონის 52⁵ მუხლი სებ-ს ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერის საქმიანობაზე ზედამხედველობის უფლებას ანიჭებს. ჩარჩო მოიცავს რეგისტრაციასა და მის გაუქმებას, შემოწმებას, რეგულირებას, წერილობით მითითებებს, დამატებით მოთხოვნებს, შეზღუდვებსა და სანქციებს. კონკრეტული სანქციის საფუძველი მისი სამართლებრივი აქტით უნდა შეფასდეს.

პრევენციული ვალდებულება და დანაშაულის მტკიცება

„ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების აღკვეთის ხელშეწყობის შესახებ“ კანონის მე-3 მუხლი ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერს ანგარიშვალდებულ პირად განსაზღვრავს, ხოლო მე-4 მუხლი შესაბამის ზედამხედველობას ეროვნულ ბანკს უკავშირებს. მე-10 მუხლი კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში კლიენტისა და ბენეფიციარი მესაკუთრის იდენტიფიკაციასა და გადამოწმებას, ურთიერთობის მიზნის დადგენასა და მონიტორინგს ითვალისწინებს. 25-ე მუხლი საეჭვო გარიგების შესახებ ფინანსური მონიტორინგის სამსახურისთვის ანგარიშგებას ეხება.

ამ პრევენციული წესის დარღვევა და ფულის გათეთრების დანაშაულის დამტკიცება სხვადასხვა საკითხია. მაგალითად, ზედამხედველობისას შეიძლება შეფასდეს გადამოწმების ან შიდა პროცედურის შესრულება; სისხლის სამართლის საქმეში კი კონკრეტული დანაშაულის ყველა ელემენტი სათანადო მტკიცებულებებით უნდა დადგინდეს. გავრცელებული ცნობა არ გვაძლევს საფუძველს, კომპანიას ან რომელიმე ფიზიკურ პირს კონკრეტული დანაშაული დადასტურებულად მივაწეროთ.

მასალების გადაცემა რას ნიშნავს

უფლებამოსილი ორგანოსთვის მასალების გადაცემა შემდგომი სამართლებრივი შეფასების შესაძლებლობას ქმნის. იგი თავისთავად არ არის ბრალდების წარდგენა ან სასამართლოს განაჩენი. სებ-ის საკუთარი საზედამხედველო მანდატის საზღვრებზე მითითება არც იმ დასკვნას იძლევა, რომ სხვა ორგანომ დარღვევა უკვე დაადგინა. სამართლებრივი სტატუსის შესახებ ინფორმაცია შესაბამისი ორგანოსა და სასამართლოს აქტებით უნდა დაზუსტდეს.

განხილვის განზრახვა მიღებულ გადაწყვეტილებას არ უდრის

განცხადება ასევე მიუთითებს, რომ საბჭო უახლოეს სხდომაზე გამოძიების პერიოდში საბჭოს წევრის სხდომებიდან დროებითი აცილების საკითხს განიხილავს. ეს უკვე მიღებულ გადაწყვეტილებად, თანამდებობიდან გათავისუფლებად ან ბრალეულობის დადგენად არ უნდა წარმოჩნდეს. დასკვნა შესაძლო ღონისძიების შინაარსსა და საფუძველზე მხოლოდ შემდგომი ოფიციალური გადაწყვეტილებით შეიძლება დაზუსტდეს.

რა დოკუმენტებია საჭირო შეფასებისთვის

სანქციის კანონიერების შეფასებას სჭირდება შემოწმების შედეგი, დარღვეულად მიჩნეული კონკრეტული წესი, სანქციის დასაბუთება და გასაჩივრების ინფორმაცია. შესაძლო სისხლის სამართლის საკითხის შესაფასებლად კი საჭიროა ოფიციალურად დადასტურებული საპროცესო სტატუსი და საქმის მასალები. ამ სტატიის ფაქტობრივი საფუძველი Imedi-ის მიერ გამოქვეყნებული განცხადებაა; სრული პირველწყაროს აქტები და დამოუკიდებელი სასამართლოს გადაწყვეტილება აქ ხელმისაწვდომი არ არის.

კონსტიტუციის 31-ე მუხლი იცავს სასამართლოსადმი მიმართვის უფლებასა და უდანაშაულობის პრეზუმფციას. საქართველოსთვის სავალდებულო ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის შესაბამისი გარანტიები მოქმედებს მის სფეროში მოქცეულ დავებსა და სისხლისსამართლებრივ ბრალდებებზე. ეს ზოგადი გარანტიებია და მოცემული სანქციის ან გამოძიების კანონიერებაზე წინასწარ პასუხს არ იძლევა. სანქციის მიმართ გამოსაყენებელი გასაჩივრების წესი კონკრეტული აქტით უნდა შემოწმდეს; დამატებით იხილეთ ადმინისტრაციული ჯარიმის გასაჩივრების ზოგადი გზამკვლევი.

არსებული ინფორმაციით შეიძლება გაიმიჯნოს ზედამხედველობა, საგამოძიებო შეფასება და სასამართლოს მიერ პასუხისმგებლობის დადგენა. სამართლებრივი შედეგის პროგნოზი ამ ეტაპზე დაუსაბუთებელია. მოქმედი ტექსტის გადამოწმებისას გათვალისწინებულია, რომ მაცნეზე გამოქვეყნებული ზოგი სხვა ცვლილება მხოლოდ 2027 წლის 1 იანვრიდან ამოქმედდება; ისინი მიმდინარე შემთხვევაზე უკვე მოქმედ წესებად არ არის წარმოდგენილი.

კანონმდებლობა გადამოწმებულია 2026 წლის 9 ოქტომბრის მდგომარეობით.

სტატია საინფორმაციო ხასიათისაა, ეფუძნება მითითებულ საჯარო წყაროებს და არ წარმოადგენს ინდივიდუალურ იურიდიულ კონსულტაციას.