კლიმატის ცვლილება სასამართლოში: რას შეცვლის ახალი საერთაშორისო პრაქტიკა საქართველოში

კლიმატის დავა უკვე მხოლოდ პოლიტიკის საკითხი აღარ არის

UNEP-ის 2025 წლის მიმოხილვის მიხედვით, 2025 წლის 30 ივნისამდე მსოფლიოში კლიმატთან დაკავშირებული 3,099 საქმე იყო შეტანილი 55 ეროვნულ იურისდიქციასა და საერთაშორისო ან რეგიონულ ორგანოებში. 2026 წლის მაისში გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ მხარი დაუჭირა საერთაშორისო სასამართლოს 2025 წლის საკონსულტაციო დასკვნაზე დაფუძნებულ ნაბიჯს, რომლის მიხედვითაც სახელმწიფოების ვალდებულებებს კლიმატის ცვლილების შემცირების მიმართულებით საერთაშორისო სამართლებრივი მნიშვნელობა აქვს.

ამ პრაქტიკას საქართველოში ავტომატურად არ შემოაქვს ახალი სარჩელის სახეობა, მაგრამ აძლიერებს კითხვას: შესრულდა თუ არა გარემოსდაცვითი შეფასება, იყო თუ არა საზოგადოება ინფორმირებული, შეაფასა თუ არა სახელმწიფომ ჯანმრთელობისა და ქონების რისკი და ვინ უნდა აანაზღაუროს კონკრეტული ზიანი?

თუ ასეთი დავა საქართველოში მოხდება

გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსი არეგულირებს ისეთ სტრატეგიულ დოკუმენტებსა და სახელმწიფო ან კერძო საქმიანობას, რომელმაც შესაძლოა მნიშვნელოვანი ზემოქმედება მოახდინოს გარემოზე, სიცოცხლეზე ან ჯანმრთელობაზე. კოდექსი ასევე ითვალისწინებს გარემოზე ზემოქმედების შეფასებას, საზოგადოებრივ მონაწილეობასა და ინფორმაციაზე წვდომას.

კონკრეტული დაბინძურების, ეკოლოგიური ზიანის ან აღდგენითი ღონისძიებების საკითხი შეიძლება შეფასდეს გარემოსდაცვითი პასუხისმგებლობის შესახებ კანონის ფარგლებში. დაზარალებული პირისთვის შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს ადმინისტრაციული გადაწყვეტილების გასაჩივრება, ინფორმაციის მოთხოვნა, ექსპერტიზა და, ფაქტების მიხედვით, ქონებრივი ან ჯანმრთელობის ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა.

მაცხოვრებლებისა და ბიზნესის მოქმედების გეგმა

• შეაგროვეთ ნებართვები, EIA/SEA დოკუმენტები, საჯარო განხილვის ოქმები და მონიტორინგის მონაცემები.
• დააფიქსირეთ ზიანის დრო, ადგილი, ფოტო/ვიდეო, ჯანმრთელობის ან ქონების დოკუმენტები.
• შეამოწმეთ, იყო თუ არა საქმიანობა გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილების წინაპირობაზე დამოკიდებული.
• ბიზნესმა წინასწარ უნდა გააკეთოს კლიმატური და გარემოსდაცვითი რისკის დიუ-დილიჯენსი, დაზღვევის და კონტრაქტების გადახედვა.
• ტექნიკური მონაცემები შეაგროვეთ დამოუკიდებელი სპეციალისტით, ხოლო სამართლებრივი გზა აირჩიეთ ადმინისტრაციულ, სამოქალაქო ან სხვა შესაბამის პროცედურებს შორის.

მთავარი გაფრთხილება

კლიმატის ცვლილება ზოგად მიზეზად ვერ ჩაანაცვლებს კონკრეტულ მტკიცებულებას. წარმატებული საქმე მოითხოვს მიზეზობრივ კავშირს, ზიანის დადასტურებას, პასუხისმგებელი პირის/ორგანოს სწორ იდენტიფიცირებას და შესაბამის პროცედურაში შეტანილ მოთხოვნას. ამიტომ პირველი ნაბიჯი არის მტკიცებულებებისა და გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილებების აუდიტი, არა მხოლოდ ხმამაღალი საჯარო განცხადება.

## წყაროები / Sources - UNEP — Global Climate Litigation Report: 2025 Status Review: https://www.unep.org/resources/report/global-climate-litigation-report-2025-status-review - UNEP — გაეროს გენერალური ასამბლეის 2026 წლის მაისის გადაწყვეტილების მიმოხილვა: https://www.unep.org/news-and-stories/story/un-general-assembly-recently-backed-landmark-court-opinion-climate-change - საქართველოს გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსი: https://www.matsne.gov.ge/en/document/view/3691981?publication=13 - საქართველოს კანონი გარემოსდაცვითი პასუხისმგებლობის შესახებ: https://www.matsne.gov.ge/en/document/view/5109151?publication=2 - საქართველოს კანონი გარემოს დაცვის შესახებ: https://www.matsne.gov.ge/en/document/view/33340?publication=10