საქართველოში სამკვიდრო უნდა შეფასდეს როგორც აქტივებისა და ვალების ერთიანი ფაილი. სამოქალაქო კოდექსის 1424-ე მუხლით სამკვიდრო მიიღება მისი გახსნიდან ექვსი თვის განმავლობაში; მიღება შეიძლება მოხდეს ნოტარიუსთან განცხადებით ან კანონით აღიარებული ფაქტობრივი ფლობით. დაგვიანების, ანდერძის ნამდვილობის, მემკვიდრეთა რიგის, სავალდებულო წილის, ქონების კუთვნილებისა და ვალის შესახებ უთანხმოება ინდივიდუალურ სამართლებრივ და მტკიცებულებით ანალიზს მოითხოვს.
1. პირველი 30 დღე: რა უნდა მოიძიოთ
მიიღეთ გარდაცვალების აქტი, მოიძიეთ ანდერძი, შეადგინეთ ნათესაობის სრული ჯაჭვი და აქტივებისა და ვალების სია. გადაამოწმეთ უძრავი ქონება, კომპანიის წილი, საბანკო ანგარიში, ავტომობილი, მოთხოვნები, სესხი, იპოთეკა, გადასახადი და მიმდინარე დავა.
არ დაეყრდნოთ მხოლოდ ოჯახის ზეპირ ინფორმაციას. მოიძიეთ ოფიციალური აქტი და რეესტრი, მაგრამ გაითვალისწინეთ, რომ ერთი ამონაწერი ყველა ისტორიულ ან დაურეგისტრირებელ უფლებას ვერ აჩვენებს. დაიცავით ქონება გაფლანგვისგან კანონიერად და არ გაასხვისოთ იგი უფლებამოსილების გარეშე.
2. მემკვიდრეობის მიღების ექვსთვიანი ვადა
სამკვიდროს გახსნის დღიდან საერთო მიღების ვადა ექვსი თვეა. მემკვიდრე შეიძლება მიღებულად ჩაითვალოს ნოტარიუსთან განცხადების ან სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობის გზით, კანონით დადგენილი პირობებით. ქონების ნაწილის ფაქტობრივმა ფლობამ შეიძლება მთელ სამკვიდროზე იქონიოს მნიშვნელობა.
ვადის გამოტოვებისას სასამართლომ შეიძლება გააგრძელოს ვადა საპატიო მიზეზის არსებობისას; ასევე კანონით შეიძლება არსებობდეს სხვა მემკვიდრეების თანხმობაზე დაფუძნებული გზა. ეს ავტომატური გამოსავალი არ არის — მიზეზი, ცოდნის დრო, ქცევა და სხვა მემკვიდრეების პოზიცია მტკიცებულებით უნდა დადასტურდეს.
3. ანდერძი და კანონით მემკვიდრეობა
თუ არსებობს ანდერძი, გადაამოწმეთ მისი ფორმა, ბოლო ვერსია, მოანდერძის უნარი და თავისუფალი ნება, გაუქმება/ცვლილება და რომელი ქონება მოიცვა. ანდერძის არარსებობის ან ნაწილობრივი მოცვისას გამოიყენება კანონით მემკვიდრეობის რიგი.
ანდერძით მიღებული შედეგი შეიძლება შეეხოს კანონით დაცულ სავალდებულო წილს ან ქონებას, რომელიც რეალურად სხვა პირს ეკუთვნოდა. მხოლოდ სახელის ხსენება დავას არ ასრულებს; საჭიროა დოკუმენტის ნამდვილობის, ქონების წარმომავლობისა და მემკვიდრის სტატუსის ერთიანი ანალიზი.
4. როდის წარმოიშობა სამემკვიდრეო დავა
ხშირი დავებია ანდერძის ნამდვილობა, ვადის გამოტოვება, ფარული მემკვიდრე, ნათესაობის სადავო კავშირი, ფაქტობრივი მიღება, იძულებითი უარი, ქონების სიცოცხლეში გასხვისება, მეუღლის საერთო ქონება, სავალდებულო წილი და სამკვიდროს ვალი.
სანამ სარჩელს შეიტანთ, ზუსტად დაასახელეთ რა გსურთ: მემკვიდრის სტატუსის აღიარება, ანდერძის ბათილობა, ვადის გაგრძელება, წილის დადგენა, ქონების დაბრუნება, რეესტრის ჩანაწერის შეცვლა თუ თანამესაკუთრეობის გაყოფა. განსხვავებულ მოთხოვნას განსხვავებული მოპასუხე და მტკიცებულება სჭირდება.
5. ქონება, ვალი და თანამესაკუთრეობა
მემკვიდრეობით მიღებული აქტივი ვალისგან იზოლირებული არ არის. გამოითხოვეთ სესხი, იპოთეკა, საგადასახადო ვალდებულება, კომუნალური დავალიანება და კრედიტორის მოთხოვნა. უარის ან მიღების გადაწყვეტილებამდე შეაფასეთ სამკვიდროს წმინდა ღირებულება და პასუხისმგებლობის რეჟიმი.
რამდენიმე მემკვიდრის მიერ ქონების მიღება ხშირად ქმნის თანამესაკუთრეობას. უნდა განისაზღვროს გამოყენება, ხარჯი, შემოსავალი, გამოსყიდვა, ნატურით გაყოფის შესაძლებლობა ან გაყიდვა. თვითნებური ექსკლუზიური გამოყენება ან შემოსავლის დამალვა ახალ მოთხოვნას წარმოშობს.
6. უცხოელი ან საზღვარგარეთ მყოფი მემკვიდრე
საზღვარგარეთ მყოფ მემკვიდრეს შეუძლია პროცესის მართვა სათანადო მინდობილობით, მაგრამ სპეციალური უფლებები — განცხადება, უარი, მორიგება, სასამართლო და რეგისტრაცია — ზუსტად უნდა ჩაიწეროს. უცხოურ აქტებს ჩვეულებრივ სჭირდება შესაბამისი დამოწმება და ქართული თარგმანი.
თუ აქტივი ან მემკვიდრე რამდენიმე ქვეყანას უკავშირდება, ცალკე შეაფასეთ ქართული სასამართლოს/ნოტარიუსის კომპეტენცია, მოქმედი სამართალი, უცხოური ანდერძის ფორმა და გადაწყვეტილების ცნობა. ერთ ქვეყანაში მიღებული მოწმობა სხვა აქტივზე ავტომატურად არ მოქმედებს.
7. მტკიცებულება და სასამართლო სტრატეგია
შექმენით ქრონოლოგია გარდაცვალებამდე და შემდეგ: ქონების შეძენა, ოჯახური სტატუსი, ანდერძი, ჯანმრთელობის გარემოება, განცხადება, ფაქტობრივი ფლობა, სხვა მემკვიდრის მოქმედება და რეგისტრაცია. მოიძიეთ ორიგინალი, ნოტარიული ჩანაწერი, სამედიცინო მასალა, მოწმე, რეესტრი და ფინანსური მოძრაობა კანონიერად.
შეაფასეთ უზრუნველყოფა, თუ ქონების გაყიდვის ან ჩანაწერის შეცვლის რეალური საფრთხეა. მორიგება განსაკუთრებით ღირებულია, როცა ქონება განუყოფელია ან ოჯახურ ურთიერთობას ხანგრძლივი მართვა სჭირდება, მაგრამ შეთანხმება რეგისტრირებადი და აღსრულებადი უნდა იყოს.
8. სამკვიდრო მოწმობა და საბოლოო რეგისტრაცია
ნოტარიული ეტაპის დასრულება ყოველთვის არ ნიშნავს, რომ ყველა აქტივი ავტომატურად თქვენს სახელზეა. უძრავი ქონება, კომპანიის წილი, ავტომობილი და სხვა რეგისტრირებადი უფლება შესაბამის რეესტრში ცალკე ცვლილებას მოითხოვს.
საჯარო რეესტრში წარადგინეთ სათანადო სამკვიდრო დოკუმენტი, პირადობის/წარმომადგენლობის მასალა და საჭირო თარგმანი. რეგისტრაციის შემდეგ მიიღეთ ახალი ამონაწერი და შეამოწმეთ წილი, საკადასტრო კოდი, იპოთეკა, ყადაღა და სხვა შეზღუდვა.
მნიშვნელოვანი შენიშვნაეს მასალა არის ზოგადი ინფორმაცია და არა ინდივიდუალური სამართლებრივი რჩევა. კანონი, ოფიციალური პრაქტიკა, საფასური და ვადა მოქმედებამდე კვლავ გადაამოწმეთ თქვენი ფაქტების მიხედვით.